Image

Мәннан Тұрғанбаев

Өмірбаян

Мәннан Тұрғанбаев (1886-1937) – Алаш қозғалысының белді өкілдерінің бірі, ағартушы-педагог, публицист. 1886 жылы Семей облысы, Қарқаралы уезі, Абыралы болысының Сарыапан ауылында дүниеге келген. Алғаш ауыл молдасынан хат танып, кейін Семейдегі діни медреседе білім алған. Осыдан соң Уфа қаласындағы «Ғалия» медресесінде оқиды. Бұл оқу орны кезінде Шәкәрім, Ахмет Байтұрсынұлы, Сұлтанмахмұт Торайғыров сияқты қазақ зиялылары білім алған танымал медресе болатын. Мәннан Тұрғанбаевтың Абай мұрасына ерекше ілтипатпен қарауы оның 1918 жылы Семей қаласында жарық көрген «Абай» журналындағы "Ұлтшылдық" атты мақаласынан айқын көрінеді. Бұл мақала – тек замана талабына үн қосқан публицистикалық жазба ғана емес, Абайдың ой-танымын, ұлттық санаға қосқан үлесін тереңінен зерделеген тұңғыш бағалаулардың бірі саналады. Ғалым Абай шығармашылығын халықты оятушы, ұлтты тәрбиелеуші, ел санасын биіктетуші күш ретінде танытты. Оның ойынша, Абайдың өлеңдері мен қара сөздері – қазақ халқының рухани жаңғыруының іргетасы. Мәннан Тұрғанбаев Абайды шын мәнінде ұлт ұстазы деңгейінде бағалап, оның сөздерін сол дәуірдің әлеуметтік-саяси жағдайымен байланыстыра түсіндірді.  Оның мақалаларында Абай сөзі – халыққа жол нұсқаушы, мәдениет пен парасаттың шамшырағы ретінде көрінді. Сонымен қатар Мәннан Тұрғанбаев «Айқап», «Сарыарқа» сияқты басылымдарда да мақалалар жариялап, Абай идеясын ұлттық санамен сабақтастырып, ағартушылық бағытта кеңінен талдады. Ол Абайды сол кездегі ұлтты оятуға қызмет етіп жатқан Алаш зиялыларының рухани тірегі ретінде бағалап, оның мұрасын дәріптеу арқылы ұлттың өзін-өзі тануына жол ашты.


Жарияланымдар
Кітаптар