Мұхамеджан Қаратаев (1910-1995) – әдебиеттанушы-сыншы, филология ғылымдарының докторы, профессор, Қазақ КСР Ғылым академиясының академигі. 1910 жылы 27 желтоқсанда Қызылорда облысы, Сырдария ауданына қарасты Телікөл ауылында дүниеге келген. Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтын бітірген соң, Ленинград қаласында аспирантурада оқып, әдебиет теориясы мен сыны бойынша маманданды. Сыншы Абай шығармашылығын кеңестік кезеңдегі әдеби процестің аясында ғана емес, жалпы қазақ руханияты мен әлем әдебиетінің контекстінде қарастырған алғашқы ғалымдардың бірі болды.
Абай туралы алғашқы мақалаларын 1930-жылдары жариялай бастаған. Солардың бірі – 1937 жылы жарық көрген «Пушкин мен Абай» атты мақаласы. 1957 жылы жарияланған «Пушкин қазақ әдебиетінде» деген мақаласында Абайдың Пушкин поэзиясынан алған ықпалын кеңінен қарастырып, екі әдебиеттің өзара байланысын нақты мысалдармен дәлелдеді. 1958 жылы жазған «Ұлы Абай» мақаласында ақынның әдеби бейнесін, ойшылдық және ағартушылық болмысын тарихи-көркем тұрғыда пайымдады. Бұл еңбектерінде ол Абайды ұлттық поэзияның шыңына шыққан тұлға ретінде ғана емес, жалпыадамзаттық гуманизмнің жаршысы ретінде танытуға тырысты.
Мұхамеджан Қаратаев Абайды ұлттық идеяны көтерген, әдебиет арқылы қоғамды тәрбиелеуге ұмтылған ұлы ойшыл ретінде бағалады. Ғалым Абай шығармаларының тілдік-көркемдік ерекшеліктерін, философиялық мәнін, адамгершілік идеалын әдеби сын тұрғысынан зерделеп, қазақ әдеби сынын Абай мұрасын талдау арқылы жаңа сапалық деңгейге көтерді. Сонымен қатар, ол Абайдың мұрасын кеңінен танытуға бағытталған ғылыми-танымдық еңбектерді хрестоматиялар мен жинақтарға енгізіп, абайтанудың методологиялық негіздерін қалыптастыруға елеулі үлес қосты. 1970-жылдары жарық көрген «Таңдамалы шығармалар» жинағына енген мақалаларында да Абай шығармашылығы кең көлемде қарастырылып, әдебиет пен руханияттағы орны терең талданды. Қаратаевтың абайтанудағы басты жаңалығы – ақынды тек әдеби мұрагер ретінде емес, тарихи сана мен ұлттық рухтың бастау көзі ретінде пайымдауы. Зерттеуші Абай мен Пушкин, Абай мен Лермонтов арасындағы көркем үндестікті салыстыра зерттеп, қазақ поэзиясын әлемдік әдебиетпен сабақтастыра білді. Ғалымның Абай жайлы жазған еңбектері абайтану ғылымының негізін қалыптастырып қана қоймай, кейінгі зерттеушілерге бағыт-бағдар берді.
