Қажым Жұмалиев (1907-1968) – қазақ жазушы, ақын, әдебиеттанушы, абайтанушы, филология ғылымдарының докторы (1947), профессор (1950), Қазақстан Ғылым академиясының академигі (1967), Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1961). Қазақ фольклоры мен әдебиет тарихы, әсіресе Абай поэзиясы мен қазақ эпостары саласына іргелі зерттеулер енгізген көрнекті ғалым болып табылады. Қажым Жұмалиев 1907 жылғы 28 желтоқсанда қазіргі Батыс Қазақстан облысы, Қаратөбе ауданындағы Ақкөз ауылында дүниеге келген. Зерттеуші 1925–1932 жылдары Орынбордағы ересектер мектебінде және Шымкенттегі ауыл шаруашылық техникумында білім алып, 1932 жылы Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтын (қазіргі ҚазҰПУ) тәмамдаған. 1932–1937 жылдары осы институтта қазақ әдебиеті кафедрасының меңгерушісі болды. Ғылыми қызмет жолында оның еңбектері кең ауқымды. Зерттеуші әдебиет теориясы, XVIII–XIX ғасырлардағы қазақ әдебиеті, эпос және Абай поэзиясының тілі мәселелеріне арналған іргелі монографиялық және оқулық еңбектер жазған. Негізгі еңбектері қатарында: «Әдебиет теориясы» (1938 жылдан бастап оқулықтар сериясы), «Қазақ эпосы мен әдебиет тарихының мәселелері» (1960), «XVIII–XIX ғасырдағы қазақ әдебиеті» (1967), «Абай поэзиясының тілі» (монография, 1960) және тағы басқа еңбектер бар. Абайтануға қосқан үлесі айрықша. 1946 жылы докторлық диссертация деңгейінде жазған «Абайға дейінгі қазақ поэзиясы және Абай поэзиясының тілі» еңбегі абайтанудың жаңа тәсілдерін қалыптастырды. Ғалым Қажым Жұмалиев Абай тілінің ерекшеліктерін, эпос, ауызша және жазбаша поэзия үрдістерімен салыстырып, Абай тіліндегі сөз байлығы мен стильдік жаңалықтарды ғылыми тұрғыда талдады. Бұл еңбек Абай мұрасын ұлттық әдеби-нормативтік ортада тануда маңызды ғылыми қадам болды.
Сонымен қатар ол 1943 жылы «Абай Құнанбаев туралы» шығармасын жариялап, сол кездегі әдеби орталықтарда үлкен талқыланған еді. Бұл шығармадан кейін әдебиеттануға бағытталуы белгіленіп, болашақта Абайтануға басын бұрышқыны байқалды. Ғалымның Абай тілін жүйелі түрде зерттеуі – эпостық және ауызша дәстүрлер өнерінен тәуелсіз, стильдік талдау үдерісін ашып көрсетті. Қажым Жұмалиевтің абайтануы – дәстүр мен жаңалық тоғысынан «ауызша мұрадан академиялық көркем тілге өту» жолын ғылыми тұрғыдан көрсетуімен ерекшеленеді. Оның мектептер мен жоғары оқу орындарындағы оқулықтары және монографиялары Абай зерттеулеріне жаңа көзқарастар енгізіп, қазақ әдебиеттану ғылымында тұңғыш болып «Абай тілін зерттеу» бағыттарын қалыптастырды.
